Ngày trước, Tết không đến bằng những túi mua sắm rực rỡ. Tết đến bằng thời gian. Tết đưa tín hiệu đầu tiên khi ngoại mở chiếc rương gỗ sờn màu để chạm vào những "trầm tích" thời gian, Tết mở cửa sân nhà khi ông ngoại bắt đầu lặt lá mai vàng. Đã bao năm khoác lên mình những tấm áo sặc sỡ vui Tết vui Xuân, ta vẫn quẩn quanh với câu hỏi "sợi chỉ đỏ trong y phục Tết của ta là gì, mà sao ta cứ thèm được mặc tấm áo của ngoại?". Sợi chỉ ấy không nằm im trong đáy rương, nó len lỏi qua bao thế hệ, nối liền nghi lễ thiêng liêng của ngày cũ với vẻ đẹp tĩnh tại của đượng đại.
Tết, suy cho cùng, là một cuộc trở về. Và y phục, chính là ngôn ngữ đầu tiên của hành trình ấy.
Y phục là dòng chảy của thời gian
Theo các khảo cứu trong Ngàn năm áo mũ của học giả Trần Quang Đức, y phục truyền thống Việt Nam gắn chặt với nhịp nông lịch và "vòng đời vật liệu". Vải được dệt theo mùa, nhuộm theo nắng gió tự nhiên, may đo theo từng thân phận và dịp lễ. Việc có một tấm áo mới để mặc Tết là kết tinh của nhiều tháng chuẩn bị, là sự dành dụm của cả một năm ròng. Người xưa không “mua” quần áo Tết theo nghĩa tiêu dùng hiện đại; họ kiến tạo áo Tết. Mỗi đường kim mũi chỉ đều mang ý thức rất rõ: đây là y phục dành cho nghi lễ khởi đầu.
Trong xã hội truyền thống, trang phục chưa bao giờ là lựa chọn ngẫu hứng. Màu sắc, chất liệu, độ dài, cách buộc thắt đều là ngôn ngữ của lễ nghi. Tết là dịp hiếm hoi mà mọi tầng lớp được “nâng” lên một cấp độ trang trọng (formal) hơn thường nhật. Áo mới không chỉ để đẹp, mà để tỏ lòng kính ngưỡng với tổ tiên, và với chính thời khắc giao mùa thiêng liêng.
Ký ức trong từng thớ vải
Ta nhớ mỗi tháng Chạp về, bà ngoại thường dắt ta ra chợ tìm mua những sấp vải may đồ Tết. Ngoại dành thời gian lựa chọn kỹ, sờ tay lên từng thớ sợi, hỏi về độ bền, về màu sắc liệu có phai qua sương gió. Mua sắm khi đó là một hành vi có tri thức, dù người xưa chẳng gọi tên mỹ miều như thế. Nó dựa trên sự thấu hiểu vật liệu và một tâm niệm: Áo Tết không dành cho một ngày, mà dành cho ký ức.
Sự đứt gãy tinh tế của thời đại nhanh
Ngày nay, Tết đến với tốc độ của những cú click chuột. Ta bước vào trung tâm thương mại, lướt qua vô số bộ sưu tập “Holiday Collection”, “Lunar Edit”. Mua sắm trở nên tức thời và mang tính định danh cá nhân cao. Điều này phản ánh sự tự do của một xã hội mở. Nhưng trong tốc độ ấy, có một sự đứt đoạn tinh tế: trang phục Tết dần bị tách khỏi bối cảnh văn hóa sâu, trở thành một tín hiệu thị giác ngắn hạn thay vì một phần của nghi lễ sống.
Sự khác biệt lớn nhất giữa xưa và nay không nằm ở kiểu dáng, mà ở tư duy thời gian. Ngày trước, mặc áo Tết là bước vào một chu kỳ dài, nơi chiếc áo được trân trọng, gìn giữ, thậm chí truyền đời. Còn nay, nhiều bộ đồ Tết sinh ra cho một khoảnh khắc check-in duy nhất, rồi biến mất cùng mùa lễ hội.
Chạm vào di sản theo cách mới
Ta nhớ bà ngoại, khi ta cần những khoảng lặng và suy tư. Ta tự hỏi sao ta cứ nhớ hoài tấm áo trong chiếc rương gỗ của bà. Ta đi tìm lời giải đáp cho những nhung nhớ của ta về chiếc áo dài lanh bà thường mặc trong đêm 30 khi thắp hương cúng ông bà tổ tiên. Ta tự hỏi trong vô vàn lựa chọn của thời trang cao cấp hay may mặc sẵn, liệu ta có dành vài giây để suy nghĩ: Mình đang mặc gì, và vì sao? Một bộ trang phục, dù mua ở chợ làng xưa hay trong boutique hiện đại, chỉ thực sự mang tinh thần di sản khi người mặc ý thức được giá trị của nó. Đó là lời chúc gửi đi bằng chất liệu và màu sắc.
Tết hôm nay không cần quay lại hoàn toàn với quá khứ. Nhưng nó cần một sợi chỉ nối. Khi chọn một thiết kế cho Mùng 1, ta quyết định dừng lại một nhịp, chạm tay vào vải như bà ngoại từng làm và hỏi: "Bộ y phục này sẽ ở lại với mình bao lâu?"
Ta tin rằng, trong khoảnh khắc ấy, di sản đã bắt đầu sống lại.
Ta không còn mở rương gỗ của bà. Nhưng mỗi mùa Tết, khi chọn khoác lên mình một sắc màu quen thuộc, một chất liệu thượng hạng, ta hiểu rằng mình đang tiếp nối một thói quen cổ xưa theo cách của người hiện đại: Mua sắm không chỉ để sở hữu, mà để lưu giữ và bước vào năm mới với sự trân trọng sâu sắc nhất dành cho chính mình.
0 nhận xét