Ấn Hoa • Legacy of Craft by Hity • Hành trình tái tạo di sản thủ công
Trong lịch sử thủ công, di sản hiếm khi sinh ra từ những gì được định danh là “đẹp”. Phần lớn, nó xuất hiện từ những thao tác cần thiết, từ cách con người giải quyết vật liệu bằng đôi tay trên những vật liệu từ tự nhiên, rồi lặng lẽ truyền lại qua thời gian. Những đường biên "dang dở" tua rua (Fringed/Raw Edge) chính là hiện thân của vẻ đẹp ấy.
Kỹ nghệ "Rút Sợi": phá hủy là kiến tạo
Tua rua không sinh ra từ sự vội vàng...
Nó sinh ra từ kiên nhẫn.
Trong thế giới Haute Couture, nơi sự hoàn hảo thường được định nghĩa bằng những đường cắt sắc sảo và bề mặt láng mịn, thì sự xuất hiện của những thớ vải tưa, những đường biên sờn rách (Fringed/Raw Edge) lại mang đến một tuyên ngôn khác biệt về sự xa xỉ. Đó là sự xa xỉ của thời gian, của bàn tay nghệ nhân và của triết lý Wabi-sabi - vẻ đẹp ẩn trong sự mộc mạc và những điều tưởng chừng như chưa hoàn tất.
Tại Hity, tua rua không đơn thuần là trang trí; đó là di sản của sự kiên nhẫn.
Trái ngược với quy trình dệt là đan kết các sợi lại với nhau, kỹ thuật tạo tạo hiệu ứng tua rua Fringed hay sờn rách Distressed thủ công tại Hity bắt đầu bằng một hành động táo bạo: Phá vỡ cấu trúc.
"Chúng ta không sử dụng kéo cắt đơn thuần để tạo tua rua, mà bắt đầu từ một lựa chọn rất căn bản: xé vải, thay vì cắt bằng kéo. Một động tác xé tưởng như thô sơ, nhưng đòi hỏi độ chính xác cao, sẽ cho phép sợi vải được bung mở ra đúng cấu trúc tự nhiên, giữ được độ mềm, độ rơi và nhịp chuyển động sống của tua rua về sau. Từ đó, từng sợi chỉ ngang hoặc dọc được nghệ nhân kiên nhẫn rút ra bằng tay, chậm rãi, đều đặn, không nóng vội, theo một tỷ lệ tính toán kỹ lưỡng.
Mỗi sợi chỉ là một sợi tơ mảnh, rất dễ rối, rất dễ gãy. Bàn tay nghệ nhân cần đủ thuần thục để giữ nhịp đều, trí đủ tĩnh để không làm sợi lệch hướng, tâm trí đủ tập trung để không làm rối bời. Chỉ một nhịp lệch, sợi tơ sẽ không còn giữ được độ thẳng và độ rơi cần thiết.
Sau khi rút chỉ, phần còn lại của các sợi vải, khi mất đi điểm tựa, sẽ bung tỏa tự nhiên, tạo nên những dải tua rua mềm mại, bay bổng.
Sau công đoạn rút sợi là chuỗi thao tác âm thầm nhưng quyết định, tạo nên sự bền bỉ và tinh tế khi tua rua hiện diện trên trang phục: xếp vải, cố định, chạy viền, ép vải. Chỉ khi mọi yếu tố đã được cố định cẩn thận để giữ sợi không rối, không gãy, và ổn định cấu trúc, tua rua mới được ráp lên từng thiết kế, đúng vị trí, đúng tỷ lệ, đúng nhịp thở của phom dáng. Không có chi tiết thừa. Không có sự ngẫu hứng vô thức.
Đây là một công đoạn tiêu hao nhiều thời gian, đòi hỏi sự tập trung cao độ và sự thuần thục của bàn tay nghề. Không có đường tắt. Không có máy móc can thiệp. "
Những sợi chỉ, dải dây hay dải vải rủ xuống từ thân trang phục, thoạt nhìn có thể chỉ được xem như một chi tiết trang trí, nhưng là nơi giao nhau của nhiều tầng giá trị: hiểu biết vật liệu, kỷ luật nghề nghiệp, tinh thần tập trung và thái độ với thời gian. Cấu trúc vải, chuyển động cơ thể và nhịp lao động hòa vào nhau, mang theo nghi thức và văn hoá nghề thủ công. Đây là một quá trình "khấu trừ" (subtractive process) đầy rủi ro và mê hoặc, là đỉnh cao của sự tỉ mỉ. Bàn tay nghệ nhân phải đủ tĩnh để giữ nhịp, đủ khéo để không làm lệch cấu trúc. Chỉ cần một nhịp sai, tấm vải sẽ mất đi độ rơi hoàn hảo. Chính vì được rút tay thủ công, không có hai dải tua rua nào giống hệt nhau. Sự sai khác tinh tế ấy chính là "dấu vân tay" của nghệ nhân, là giá trị độc bản mà máy móc không thể sao chép. Trong một thế giới quen với sự đồng nhất, những sai khác ấy trở thành bằng chứng của nhân sinh.
Hơn nữa, những sợi chỉ được rút ra ấy không bị bỏ đi. Mỗi sợi chỉ là một sợi tơ mảnh, dễ rối, dễ gãy, được giữ lại để tếch sam viền thủ công, trở thành phần trang trí trên những trang phục khác. Những sợi vải không kết thúc vòng đời, mà tái sinh trong một hình thái khác. Ở đây, ta thấy rõ một triết lý làm nghề: Không rác thải. Không lãng phí. Vật liệu không phải để tiêu thụ, mà để đồng hành vị nhân sinh.
Kỹ nghệ tua rua tại Hity không đóng khung trong vai trò kỹ thuật. Nó trở thành một di sản sống, được mặc, được chuyển động, được đi cùng đời sống đương đại. Tua rua chuyển động theo bước đi, tạo cảm giác mềm mại và linh hoạt. Nó chạm nhẹ lên da, không gây cản trở, không buộc người mặc phải “giữ mình”. Quan trọng hơn, nó mang lại một cảm giác kết nối: biết rằng chi tiết mình đang mặc được tạo ra từ thời gian, từ sự kiên nhẫn, từ một cách làm tôn trọng con người và vật liệu. Ta nhìn thấy một lựa chọn lặp đi lặp lại qua thời gian: làm chậm, làm kỹ, và làm với ý thức rằng những gì được tạo ra hôm nay sẽ trở thành ký ức nghề nghiệp của ngày mai.
Và chính trong sự thành thật ấy, một di sản được hình thành.
Tua rua Hity, nơi di sản không chỉ được bảo tồn, mà còn được tiếp diễn.
Tweed, Linen và Cotton: Những "toan vẽ" của thời gian
Tua rua xuất hiện trên nhiều chất liệu khác nhau: da, da lộn, buckskin, cotton, linen, tweed, và cả lụa. Ta có thể bắt gặp nó trong những chiếc áo khoác da mộc mạc, cũng như trên các thiết kế dạ tiệc giàu chuyển động. Chính khả năng đi xuyên qua các phong cách, từ thô mộc đến trang trọng, khiến tua rua trở thành một chi tiết bền bỉ với thời gian.
Không phải chất liệu nào cũng đủ phẩm chất để thực hiện kỹ thuật này. Trên nền vải Tweed kinh điển hay Linen mộc mạc, tua rua không chỉ là điểm kết thúc của mép vải, mà là nơi sự sống của chất liệu được tiếp diễn. Những sợi vải được giải phóng khỏi cấu trúc dệt chặt chẽ, bung tỏa tự nhiên, tạo nên bề mặt 3D xốp phồng, mời gọi những cái chạm tay đầy cảm xúc.
- Tweed - Biểu tượng của Chanel: Không thể nói đến Fringed mà không nhắc đến Tweed. Coco Chanel đã tiên phong mang những chiếc áo khoác với đường viền sờn rách vào giới thượng lưu. Trên nền Tweed, các sợi len, kim tuyến và ruy băng khi được rút sợi sẽ tạo nên độ xốp phồng 3D tuyệt đẹp, xóa tan sự cứng nhắc của phom dáng áo vest.
- Linen (Vải lanh) - Hơi thở của tự nhiên: Linen với cấu trúc sợi thô, không đều màu (slub) là chất liệu lý tưởng cho kỹ thuật này. Khi rút sợi, Linen tạo ra những dải tua rua mộc mạc, gợi nhớ đến những khung cửi cổ xưa, mang lại cảm giác Di sản thủ công - Legacy of Craft rõ rệt nhất.
- Cotton thô: Mang lại vẻ đẹp bụi bặm, phóng khoáng, thường thấy trong các thiết kế Avant-Garde của các nhà mốt Nhật Bản như Yohji Yamamoto hay Comme des Garçons.
Trải nghiệm đa giác quan: khi di sản chạm vào da thịt
Lịch sử của tua rua là hành trình của sự chuyển hóa. Từ những dấu ấn đầu tiên tại vùng Lưỡng Hà cổ đại (3.000 năm TCN) nơi tua rua được dùng để xác nhận giao ước trên đất sét, đến hôm nay, tua rua len lỏi vào những bộ sưu tập mang tính đương đại, với nhiều hình thái khác nhau. Tua rua hiện diện trên trang phục, phụ kiện, giày dép, túi xách, luôn mang một đặc điểm nhất quán: chống lại sự vội vàng, luôn đòi hỏi sự tiết chế. Bởi tua rua chỉ thực sự phát huy giá trị khi được đặt đúng chỗ: như một điểm nhấn có chủ ý. Mỗi sợi là một thao tác. Mỗi thao tác là thời gian. Và chính vì không thể làm nhanh, không thể làm giống hệt, tua rua trở thành một thước đo thầm lặng của tay nghề và sự kiên nhẫn.
- Hiệu ứng thị giác: trước hết là chuyển động. Tua rua được tạo từ những sợi vải rút tay giữ được độ mềm và độ rơi tự nhiên. Khi ta bước đi, xoay người hay chỉ đơn giản là thay đổi tư thế, tua rua chuyển động theo nhịp rất nhẹ, không cứng, không thô, không tạo cảm giác nặng nề. Chính chuyển động ấy khiến trang phục trở nên sống, giúp dáng người trông linh hoạt và uyển chuyển hơn mà không cần phom dáng cầu kỳ. Bề mặt vải Fringed tạo ra chiều sâu cho trang phục. Dưới ánh đèn đêm hay ánh nắng tự nhiên, các sợi tưa bắt sáng khác nhau, tạo nên sự chuyển động ngay cả khi người mặc đứng yên. Tua rua được đặt đúng vị trí sẽ tạo điểm dừng cho ánh nhìn, dẫn hướng ánh mắt theo chiều dọc hoặc chiều ngang của cơ thể. Điều này giúp phom dáng trở nên cân bằng hơn, kéo dài đường nét một cách kín đáo.
- Hiệu ứng xúc giác: đó là cảm giác trên da. Do được xử lý thủ công, sợi tua không sắc, không gắt, không gây cọ xát khó chịu. Viền tua được cố định chắc chắn nhưng vẫn giữ độ mềm, tạo cảm giác dễ chịu khi chạm vào, kể cả ở những vị trí nhạy cảm như cổ, tay hay miệng túi. Người mặc không phải “giữ ý” với trang phục, có thể cử động tự nhiên mà không lo vướng víu.
- Cảm giác an tâm: Vì từng sợi được cố định, ép vải và xử lý kỹ lưỡng, người mặc không phải lo tua bị bung, xổ hay biến dạng sau vài lần sử dụng. Trang phục giữ được vẻ chỉn chu lâu dài, kể cả khi được mặc nhiều, di chuyển nhiều hay tham dự những buổi tiệc kéo dài.
- Cảm xúc độc bản: Mỗi dải tua rua được rút tay là một dấu vân tay riêng biệt của nghệ nhân. Không có hai dải tua rua giống hệt nhau tồn tại trên đời.
- Cảm xúc hoài niệm: Trong kỷ nguyên kỹ thuật số phẳng lì và bóng bẩy, con người khao khát chạm vào những thứ có kết cấu, có độ nhám, có dấu vết của bàn tay con người. Những vết sờn rách gợi lên ký ức, thời gian được nhìn thấy và sự bền bỉ của di sản. Cuối cùng, là một lợi ích khó đo đếm bằng kỹ thuật: cảm xúc. Biết rằng chi tiết mình đang mặc được tạo ra từ sự kiên nhẫn, từ bàn tay người thợ, từ vật liệu không bị lãng phí, điều đó tạo nên một cảm giác kết nối rất riêng. Không thể vội, không thể sao chép hoàn toàn, không thể làm giống nhau tuyệt đối. Chính điều đó tạo nên vẻ sang, không phải vì phô trương, mà vì hiếm. Ta không chỉ mặc một chiếc đầm, mà đang mang theo một câu chuyện được làm ra vì con người, dành cho con người.
Trong bối cảnh di sản thủ công thường bị đẩy về quá khứ, tua rua cho thấy một khả năng khác: di sản không nhất thiết phải đứng yên. Nó có thể tiếp tục được làm ra, được sử dụng, được tái định nghĩa trong đời sống hôm nay, miễn là tinh thần nghề nghiệp vẫn được giữ nguyên.
Cuối cùng, tua rua là sự lựa chọn của thái độ sống: chống lại sự vội vàng. Mặc một thiết kế tua rua thủ công là bạn đang khoác lên mình thời gian của nghệ nhân, là trân trọng sự 'không hoàn hảo' đầy tinh tế của đời thực. Giữa một thế giới vội vã, Hity chọn dừng lại, tỉ mẩn rút từng sợi chỉ, để trao gửi đến bạn một di sản sống động: Tua rua
Hồ sơ di sản: Những dấu tích cổ xưa
Để hiểu rõ hơn về chiều sâu văn hóa của chi tiết này, hãy cùng Hity nhìn lại hành trình hàng ngàn năm của những sợi tua rua, từ dấu ấn quyền lực cổ đại đến biểu tượng của sự tự do đương đại.
Từ Lưỡng Hà Cổ Đại, tua rua xác nhận giao ước
Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tua rua đã xuất hiện từ khoảng 3.000 năm trước Công nguyên, tại vùng Lưỡng Hà cổ đại (nay là Iraq). Bằng chứng được tìm thấy trên các tượng điêu khắc và phù điêu cổ, cho thấy tua rua được sử dụng bởi nhiều tầng lớp xã hội khác nhau. Trong giai đoạn này, tua rua thường xuất hiện trên váy và khăn choàng, những trang phục dệt từ cotton hoặc linen, trong khi tầng lớp giàu có hơn sử dụng lụa. Tua rua có thể thả thẳng, thắt nút, hoặc được xử lý theo nhiều cấu trúc khác nhau, phản ánh trình độ kỹ nghệ và thẩm mỹ của từng cộng đồng.
Đáng chú ý, tua rua trong xã hội Lưỡng Hà không chỉ mang tính trang trí. Có thời kỳ, nó còn được dùng như một hình thức xác nhận giao ước: thay cho chữ ký, người ta ép các dải tua rua vào đất sét để ghi nhận hợp đồng. Ở đây, vật liệu không chỉ để mặc, mà còn để làm chứng.
Văn hóa Bản địa Châu Mỹ: Vẻ đẹp từ công năng
Trong văn hoá bản địa châu Mỹ, tua rua được xử lý như một phần không thể tách rời của trang phục da. Các đường may không bị cắt bỏ, vì điều đó bị xem là lãng phí. Thay vào đó, phần dư được xẻ thành tua rua để vừa trang trí, vừa có công năng.
Một số kiểu tua rua được thiết kế để giúp nước mưa chảy nhanh hơn, tránh thấm vào thân áo. Những sợi tua cũng thường được kết hợp với hạt cườm, thuốc nhuộm tự nhiên, tạo nên một ngôn ngữ trang trí gắn chặt với môi trường sống và quan niệm tiết độ trong sử dụng vật liệu.
Thập niên 1920, kỷ nguyên của sự chuyển động
Thập niên 1920 thường được xem là “thời kỳ vàng” của tua rua trong thời trang phương Tây. Những chiếc đầm dáng suông, cắt từ chất liệu xa xỉ, được viền tua rua để tăng chuyển động khi người mặc bước đi hay khiêu vũ.
Các nhà thiết kế như Madeleine Vionnet và Charles Worth là những người tiên phong đưa tua rua vào ngôn ngữ thiết kế thời kỳ này. Tua rua không còn chỉ là chi tiết phụ trợ, mà trở thành trung tâm của hình dáng và cảm giác chuyển động. Nhiều minh tinh màn bạc như Joan Crawford, Olive Borden hay Claudette Colbert đã góp phần đưa hình ảnh ấy vào ký ức đại chúng.
Những chu kỳ trở lại
Sau khi lắng xuống, tua rua quay trở lại vào thập niên 1950 với một tinh thần nổi loạn hơn: áo khoác da mô-tô, găng tay trang trí, và hình ảnh mang tính biểu tượng của Elvis Presley hay Rita Hayworth.
Thập niên 1960-1970 chứng kiến sự hồi sinh toàn diện của tua rua, khi các nhà thiết kế tìm cảm hứng từ văn hoá bản địa và châu Phi. Yves Saint Laurent giới thiệu những bộ sưu tập tua rua vào năm 1967. Cùng thời kỳ, Cher biến tua rua thành dấu ấn cá nhân, xuất hiện cả trong trang phục thường ngày lẫn trang phục biểu diễn.
0 nhận xét